Aanbesteden bij Defensie is zelden standaard. Gevoelige informatie, beperkte marktwerking en specifieke wetgeving zorgen voor een afwijkende praktijk. Deze analyse laat zien hoe Defensie de afgelopen jaren heeft aanbesteed, welke keuzes daarbij zijn gemaakt en waar ruimte voor verandering ontstaat.
Uitgangspunten analyse
- Periode: 1 januari 2023 tot en met 31 december 2025, op basis van de datum waarop de aanbesteding is gestart.
- Meegenomen: aanbestedingen die via TenderNed en via tSenders zijn uitgevoerd.
- Buiten beschouwing gelaten: onderhandse procedures.
- Gebruikte dataset: de gepresenteerde cijfers zijn gebaseerd op informatie uit de publicaties op het aankondigingenplatform.
Achtergrond
Recent is bekend geworden dat de aanbestedingsregels voor defensie- en veiligheidsopdrachten mogelijk worden versoepeld. In deze analyse bekijken we de aanbestedingen van het ministerie van Defensie en andere organisaties die dergelijke aanbestedingen in de markt zetten.
Juridische kaders
Het ministerie van Defensie zet aanbestedingen uit via meerdere accounts. Commando Materieel en IT (COMMIT) verzorgt veruit de meeste opdrachten, gevolgd door Commando Landstijdkrachten (MatlogCo) en Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO). In de meeste gevallen is het juridisch kader ‘Aanbestedingswet 2012’ gebruikt. In 19% van de aanbestedingen is sprake van de ‘Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied’.
Volledige namen TenderNed-accounts Defensie
Omdat de volledige namen van de TenderNed-accounts erg lang zijn, gebruiken we in de grafiek hierboven afkortingen. In deze tabel is te zien welke afkorting bij welk account hoort.
| Afkorting | Naam TenderNed-account |
|---|---|
| COMMIT | Commando Materieel en IT |
| MatlogCo | Ministerie van Defensie, Commando Landstrijdkrachten |
| DOSCO | Ministerie van Defensie, Defensie Ondersteuningscommando |
| Marine | Ministerie van Defensie, Koninklijke Marine |
| IT | Ministerie van Defensie, Commando Materieel en IT, Afdeling Inkoop IT |
| Lucht- en ruimtestrijdkrachten | Ministerie van Defensie, Commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten, Air Support Command |
| Pijpleiding | Ministerie van Defensie - Defensie Pijpleiding Organisatie |
| Materieel | Ministerie van Defensie, Defensie Materieel Organisatie, KPU-bedrijf |
Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied
Bij aanbestedingen die vallen onder de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied kunnen risico’s eenvoudiger worden beperkt. Zo hoeft minder informatie openbaar gemaakt te worden en is het makkelijker om aanbestedingsprocedures met een voorselectie toe te passen. Het toepassen van de richtlijnen die vallen onder dit juridische kader is uitsluitend toegestaan wanneer daadwerkelijk sprake is van een militaire of gevoelige opdracht. Dat geldt bijvoorbeeld voor de levering van militair of gevoelig materieel, voor werken of diensten die hier direct mee samenhangen, of voor opdrachten waarbij gevoelige informatie wordt gebruikt of verwerkt. Koopt het ministerie van Defensie bijvoorbeeld papier in, dan geldt de regulier Aanbestedingswet.
Aankondigingsformulieren Defensie
Wanneer Defensie de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied toepast, gebruikt zij specifieke aankondigingsformulieren (eForms). De meest gebruikte formulieren zijn:
- EF18 voor de aankondiging van een opdracht onder de defensierichtlijn.
- EF06 voor de vooraankondiging binnen de defensierichtlijn.
Er is nog een derde mogelijkheid: bij de inkoop van militair materieel kan Defensie een Europese uitzonderingsbepaling toepassen. In dat geval is geen openbare bekendmaking vereist.
Procedures
De meeste publicaties van het ministerie van Defensie op TenderNed betreffen openbare procedures, maar binnen de Defensie-richtlijn past zij deze procedure niet toe. In plaats daarvan kiest Defensie vooral voor de niet-openbare procedure, gevolgd door de onderhandeling zonder bekendmaking. Deze keuze ligt voor de hand, omdat Defensie hierbij ondernemingen kan selecteren en geheimhoudingsverklaringen kan laten ondertekenen voordat gevoelige informatie over de opdracht wordt gedeeld. Deze aanbestedingen bestaan voornamelijk uit Europese overheidsopdrachten en raamovereenkomsten. Nationale procedures komen veel minder voor. Ook zet Defensie dynamische aankoopsystemen en concessieovereenkomsten slechts sporadisch in.
Bij openbare aanbestedingen ontvangt Defensie gemiddeld 2,6 inschrijvingen per perceel. Dit ligt onder het gemiddelde van andere aanbestedende diensten, die gemiddeld 4,5 inschrijvingen per perceel ontvangen. Deze lagere deelname hangt waarschijnlijk samen met het specifieke karakter van Defensie-opdrachten, waardoor slechts een beperkt aantal ondernemingen deze kan uitvoeren.
Opdrachttypen
Bij leveringen en diensten ligt het aandeel aanbestedingen waarbij de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied is toegepast op een vergelijkbaar niveau.
CPV-codes
De meest gebruikte CPV-code door het ministerie van Defensie is die voor Uitrusting voor veiligheid, brandweer, politie en leger. Bij 44% van deze aanbestedingen past Defensie de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied toe. Ook bij Reparatie- en onderhoudsdiensten komt toepassing van deze wet vaak voor. Relatief gezien wordt deze richtlijn bij een groter aandeel aanbestedingen toegepast bij de CPV-codes voor IT-diensten, te weten:
- Adviezen, softwareontwikkeling, internet en ondersteuning
- Radio-, televisie-, communicatie-, telecommunicatietoestellen en aanverwante apparatuur
Marktconsultaties
In de afgelopen 3 jaar publiceerde het ministerie van Defensie gemiddeld 56 marktconsultaties per jaar. Daarmee gaat aan ongeveer 1 op de 5 aanbestedingen een marktconsultatie vooraf. Vergeleken met andere aanbestedende diensten ligt dit niveau ongeveer 1,5 keer zo hoog.
Voorstel wijzigingen Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied
De voorgestelde wijzigingen vergroten de flexibiliteit bij Defensie-aanbestedingen. Zo verhogen zij de drempelwaarden naar €900 duizend voor diensten en leveringen en €7 miljoen voor werken. Onder deze bedragen vervalt de verplichting tot Europees aanbesteden.
Daarnaast maken de wijzigingen het mogelijk om raamovereenkomsten met een langere looptijd af te sluiten en worden lopende overeenkomsten eenvoudiger aan te passen. Wijzigingen zijn onder andere toegestaan wanneer deze al in de oorspronkelijke aanbestedingsstukken zijn voorzien, evenals aanvullende prestaties wanneer een wisseling van leverancier tot aanzienlijke meerkosten zou leiden.
Overige aanbestedende diensten
Het ministerie van Defensie is niet de enige aanbestedende dienst die inkoopt onder de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied. Ook de Politie, de Belastingdienst, de Tweede Kamer der Staten-Generaal en De Nederlandsche Bank pasten deze wet de afgelopen 3 jaar toe.
